test 1
oferta

Czym jest prawo cywilne?

Pojęcie prawa cywilnego jest w zasadzie znane większości – co jednak dokładnie kryje się pod tym sformułowaniem i jakie akty prawne regulują tę dziedzinę życia? Okazuje się, że prawo cywilne jest bardzo szerokie i znajduje szereg różnych zastosowań. Z reguły nie zdajemy sobie nawet sprawy, że praktycznie w każdej chwili korzystamy z instytucji cywilnoprawnych, nawet tak błahych jak zakup jedzenia lub biletu do kina czy teatru. 

Kodeks cywilny 

Podstawowym aktem prawnym regulującym sprawy cywilne jest ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Można powiedzieć, że jest to główna baza regulująca stosunki cywilnoprawne pomiędzy różnymi podmiotami. Stosunkiem prawnym jest stosunek społeczny regulowany przez normę prawną i usankcjonowany przez państwo. Stosunkiem cywilnoprawnym jest taki stosunek prawny, który jest określony przez dyspozycję normy prawa cywilnego. 

Oczywiście KC nie jest jedyną ustawą, która odnosi się do tego rodzaju relacji, w Polskim systemie prawnym istnieje bowiem ogromna ilość innych aktów prawnych dotykających materii cywilnej. Prawo cywilne możemy podzielić na dwie zasadnicze kategorie: 

  • prawo materialne – zawierające przepisy regulujące stosunki pomiędzy podmiotami prawa, określając przesłanki (fakty) powodujące ich powstanie, zmianę lub wygaśnięcie. Do prawa materialnego zalicza się również normy prawne regulujące określone obowiązki, zakazy lub nakazy i przewidujące określone sankcje za ich nieprzestrzeganie, 
  • prawo procesowe – pozostające w ścisłym związku z prawem materialnym i zawierające przepisy odnoszące się do praktycznego stosowania uprawnień wynikających z prawa materialnego. Cywilne prawo procesowe wskazuje w jaki sposób korzystać z przysługujących praw i jak wykonywać ciążące na kimś obowiązki. 

Struktura Kodeksu cywilnego i zakres spraw przez niego regulowanych 

Kodeks cywilny został podzielony na 4 główne księgi: 

  • Księga pierwsza „Część ogólna”, 
  • Księga druga „Własność i inne prawa rzeczowe”, 
  • Księga trzecia „Zobowiązania”, 
  • Księga czwarta „Spadki”. 

W ramach każdej księgi wyodrębnione zostały działy, wśród których część z nich dzieli się na poszczególne rozdziały. 

Prawo cywilne należy do prawa publicznego, stąd znajduje zastosowanie praktycznie we wszystkich sprawach życia codziennego. Prawo to można podzielić na poszczególne podkategorie: 

  • prawo rodzinne, regulujące oprócz stosunków niemajątkowych również stosunki majątkowe. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera regulacji charakteru ogólnego i w tymże zakresie mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego, 
  • prawo handlowe, które można traktować jako wyspecjalizowany dział prawa cywilnego. Część stosunków handlowych została unormowana bezpośrednio w Kodeksie cywilnym. 
  • prawo pracy, które zgodnie z treścią art. 300 Kodeksu pracy, w sprawach, które nie są uregulowane przepisami prawa pracy, należy stosować odpowiednie przepisy Kodeksu cywilnego, jeśli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. 

Stosunki prawne regulowane przez prawo cywilne 

Zgodnie z treścią art. 1 KC, Kodeks cywilny reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi. Przepisy zawarte w tej ustawie odnoszą się do wszelkich aspektów życia człowieka i firm, wyłączając przy tym kwestie karne, administracyjne oraz podatkowe. W rzeczywistości mają one największe zastosowanie względem zaciąganych zobowiązań, istniejących lub przyszłych praw rzeczowych, a także szeroko rozumianej kwestii spadkobrania.  

Jak zauważył WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 9 listopada 2010 r. (sygn. akt I SA/Go 870/10), przepisy Kodeksu cywilnego regulują stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi. Przepisy Kodeksu cywilnego nie mają wprost zastosowania do stosunków pomiędzy podmiotem gospodarczym a organem administracyjnym jakim jest niewątpliwie organ celny. Ponadto zobowiązań publicznoprawnych nie można uznać za zobowiązania wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. 

Konstrukcja prawna sprawy cywilnej oparta jest na kryterium materialnoprawnym, tj. charakteru danego stosunku prawnego. W sensie materialnoprawnym sprawami cywilnymi są sprawy, w których ochrona prawna jest przewidziana ze względu na stan prawny oraz prawa i obowiązki podmiotów stosunków prawnych o charakterze równorzędnym. Jeżeli źródłem roszczenia jest stosunek administracyjnoprawny, to sprawa nie ma charakteru cywilnego według kryterium materialnoprawnego. Przesądzającym elementem wskazującym na stosunek administracyjnoprawny jest występowanie organu państwowego lub społecznego wobec innego uczestnika z pozycji wykonywania władzy zwierzchniej w ramach zarządzającej działalności Państwa