Odszkodowanie za wypadki

Odszkodowanie jest formą rekompensaty za zdarzenie, które wywołało szkodę. Pomimo, iż w praktyce występuje ono głównie w formie pieniężnej, istnieje wiele przepisów regulujących oznaczone typy odszkodowań. Jak wyglądają odszkodowania za wypadki i kiedy można je uzyskać?

Czym jest szkoda?

W rzeczywistości pojęcie szkody nie zostało zdefiniowane w żadnym polskim przepisie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem i praktyką prawniczą, szkodą określamy wszelkiego rodzaju uszczerbki w dobrach lub interesach prawnie chronionych, których poszkodowany doznał wbrew swojej woli. 

Szkoda jest rozgraniczana na dwie podstawowe formy:

  • na osobie – występuje w postaci majątkowej oraz niemajątkowej,
  • na mieniu – występuje w postaci rzeczywistej straty oraz utraconych korzyści, które można było osiągnąć, gdyby do szkody w ogóle nie doszło.

Związek przyczynowy pomiędzy szkodą a zachowaniem sprawcy

Aby można było w ogóle mówić o odpowiedzialności za powstałą szkodę, zachowanie sprawcy (polegające na działaniu lub zaniechaniu) musi pozostawać w ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z zaistniałą szkodą. Innymi słowy, jeśli uda się wykazać, że zachowanie sprawcy zdarzenia wywołującego szkodę rzeczywiście doprowadziło do jej powstania, taką osobę można będzie pociągnąć do odpowiedzialności prawnej i finansowej. 

Zgodnie z treścią art. 361 Kodeksu cywilnego, zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Szkoda wypadkowa

Jedną z form szkody jest szkoda wypadkowa. Jak wskazuje na to sama nazwa wiąże się ona najczęściej ze zdarzeniami drogowymi oraz wypadkami komunikacyjnymi. W zależności od zachowania sprawcy, ale także niekiedy i samego poszkodowanego, możemy tutaj mówić o szkodzie zawinionej lub niezawinionej. Ma to istotne znaczenie przy wycenie wysokości należnego odszkodowania – przykładowo, jeśli poszkodowany swoim zachowaniem znacząco przyczynił się do powstania feralnego zdarzenia, zaś sprawcy nie można przypisać winy, odszkodowanie może być bardzo niskie, a niekiedy i praktycznie zerowe. 

W przypadku odszkodowania za wypadki powinniśmy stosować regulację zawartą w art. 444 KC, zgodnie z którą w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.

Oczywiście szkoda na osobie nie wyklucza możliwości ubiegania się o zapłatę odszkodowania także za zniszczone mienie (np. samochodów lub inne rzeczy poszkodowanego).

Wysokość odszkodowania za wypadki

Odszkodowanie za wypadki jest najczęściej wypłacane z polisy ubezpieczeniowej sprawcy (chodzi oczywiście o polisę OC i AC). Oczywiście jeśli sprawca nie posiadał ważnego ubezpieczenia, poszkodowany może dochodzić wypłaty odszkodowania na zasadach prywatnych, tj. z majątku, który posiada sprawca. Jeśli wysokość odszkodowania wypłacanego z polisy jest dla poszkodowanego zbyt niska, nic nie stoi na przeszkodzie, aby żądał zapłaty wyższego świadczenia na drodze postępowania sądowego.

Wpływ na wysokość odszkodowania za wypadki ma wiele różnych czynników, w tym wspomniane wcześniej zachowanie sprawcy oraz poszkodowanego (a także i innych uczestników zdarzenia). Równie istotny jest rozmiar szkód i ich trwałość – jeśli szkoda jest wielka i bardzo trudna lub wręcz niemożliwa do naprawienia, odszkodowanie powinno być stosunkowo wysokie. 

Odszkodowanie ustala się z jednej strony respektując zasadę pełnego odszkodowania, a z drugiej strony – nie przekraczając wysokości faktycznie doznanej przez poszkodowanego szkody, tak aby nie dopuścić do jego nieuzasadnionego wzbogacenia. Przez szkodę należy rozumieć powstałą wbrew woli poszkodowanego różnicę między obecnym jego stanem majątkowym a tym stanem, jaki zaistniałby, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Szkoda – zgodnie z art. 361 § 2 KC – może polegać albo na stracie, którą poniósł poszkodowany, albo na pozbawieniu go korzyści, które mógłby uzyskać, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Ustalenie jej wysokości następuje poprzez porównanie dwóch wartości, a mianowicie stanu majątku poszkodowanego istniejącego po zdarzeniu, z którego szkoda wynikła, z hipotetycznym stanem majątku poszkodowanego, który istniałby, gdyby owo zdarzenie nie nastąpiło (tzw. metoda dyferencyjna)